Mechanizm inflacji przejawia się w występowaniu tzw. spirali inflacyjnej, polegającej na wzajemnym wspomaganiu się ruchów cen, dochodów i kosztów, z których jedne są raz przyczyną, a innym razem skutkiem zmian pozostałych. Wśród wielu płaszczyzn spirali inflacyjnej wymienia się konkurencyjne ceny - płace, płace - płace (wzrost płac w jednych dziedzinach gospodarki staje się przyczyną nacisków na wzrost płac w innych dziedzinach), płace - świadczenia społeczne (żądania waloryzacji świadczeń społecznych w ślad za wzrostem płac), ceny - ceny (wzrost jednych towarów skłania producentów innych towarów do podwyżek cen w celu zachowania ukształtowanych wcześniej proporcji cenowych), ceny - stopa procentowa itp.
Monetaryści a wśród nich Milton Friedman twierdzą, że inflacja spowodowana jest przez nadmierną w porównaniu z podażą dóbr ilością pieniądza w gospodarce.
Nadwyżkę popytu na dobra przypisują wzrostowi nominalnej podaży pieniądza. Uważają, że „inflacja zawsze i wszędzie jest zjawiskiem pieniężnym”.
Według teorii Alvina Harveya Hansena, odrzucającej zasadę zrównoważenia budżetu, w przypadku pełnego zatrudnienia i wzrostu płac w gospodarce, możliwe jest pojawienie się silnej presji inflacyjnej.
Przyczyną inflacji bardzo często jest problem z rozwojem i funkcjonowaniem budżetu oraz jego równoważeniem przez państwo. Sedno sprawy tkwi w tym, że państwo (rząd) zbyt często ucieka się do deficytu budżetowego, osiągającego pokaźne rozmiary tak w ujęciu bezwzględnym, jak i relatywnym (w stosunku do PKB). Poza wysoką inflacją może to wywołać szereg kolejnych negatywnych skutków dla sprawnego funkcjonowania mechanizmu rynkowego (między innymi: „wypychanie” coraz większych zasobów poza sektor gospodarki prywatnej, wzroście stopy procentowej na rynkach finansowych, stałym wzroście długu publicznego i przerzucaniu jego ciężaru na przyszłe pokolenia).
Jednak na pytanie: Czy deficyt budżetowy i dług publiczny zawsze są źródłem inflacji?, nie można udzielić kategorycznej odpowiedzi ani na podstawie spekulacji teoretycznych (budowanie różnych modeli), ani na podstawie weryfikacji empirycznej. Nawet w tak na pozór oczywistej kwestii, jak zależność między deficytem budżetowym, a inflacją, często trudno ustalić związek przyczynowo-skutkowy. Inflacja np. powoduje, że wpływy podatkowe rosną szybciej niż dochody podmiotów (progresja podatkowa), co wywołuje zmniejszenie deficytu budżetowego. Niekoniecznie musi wystąpić zależność odwrotna.
Szybka inflacja występowała bardzo często podczas wojen, a chyba najbardziej znanym przypadkiem są wydarzenia w Niemczech z roku 1922. Spustoszona gospodarka, trapiona spadkiem produkcji wpływów podatkowych, została dodatkowo obciążona płatnościami reparacji wojennych. Budżet państwa niemieckiego wykazywał ogromny deficyt, finansowany głównie przez drukowanie pieniędzy.
Trzeba jednak pamiętać, że wbrew temu, co się głosi w oficjalnej doktrynie, problem deficytu budżetowego nie został jednoznacznie rozstrzygnięty ani w teorii ekonomii, ani w teorii finansów publicznych. Istnieją, oczywiście, przekonujące dowody, że niezrównoważeni budżetu może być źródłem inflacji, ale przecież nie w każdej sytuacji. Wszystko zależy od tego, w jaki sposób jest on pokrywany, z jakich źródeł, jak długo trwa, jaka jest struktura wydatków budżetowych.
Również przeinwestowanie gospodarki (nadmierne rozwinięcie procesu inwestycyjnego finansowanego przez państwo) może być przyczyną sporej inflacji.
Proces inflacji jest także silnie powiązany z podatkami przychodowymi. Przez ich konstrukcję, stawki i sposób pobierania, są one podatkami silnie cenotwórczymi lub, mówiąc inaczej, są wkalkulowane w cenę towarów i usług. Zjawisko inflacji może występować wówczas, gdy państwo realizuje większe niż planowane dochody budżetowe jako skutek większej niż zakładano przy budżecie państwa, inflacji. Dzieje się tak, dlatego, że podatki przychodowe są automatycznie – przy danych stawkach – indeksowane stosownie do wzrostu cen, podczas gdy zwiększenie wydatków budżetu państwa nie musi odbywać się (i na ogół tak jest) automatycznie. W takich sytuacjach państwo realizuje tzw. Premię inflacyjną. Nie można wyciągać z tego wniosku, ze państwo jest zainteresowane występowaniem inflacji.
Tradycyjna inflacja występowała z reguły wtedy, gdy państwo chcąc pokryć wzmożone potrzeby finansowe, zazwyczaj pozaekonomiczne, nie poprzestawało na normalnych wpływach skarbowych, lecz porzucając panującą wówczas walutę kruszcową i zawieszając wymienialność banknotów uciekało się do emisji pieniądza papierowego i zdobytymi w ten sposób środkami regulowało swoje płatności. Przyjął się w związku z tym nawet termin:gospodarka emisyjna”. Import inflacji (wraz ze wzrostem cen artykułów importowanych przez dany kraj następuje wzrost kosztów produkcji, a co za tym idzie wzrost cen) z takich krajów również może prowadzić do inflacji.
Powodem inflacji może być niespodziewany i gwałtowny wzrost kosztów produkcyjnych (np. surowców energetycznych), który prowadzi do ograniczenia zagregowanej podaży. W jednej chwili inflacja zwiększa się z powodu recesji gospodarczej (obniżenie wydajności pracy, a tym samym wzrost kosztów produkcji). Przedsiębiorstwa bronią swych zysków, podnosząc ceny odpowiednio do rosnących kosztów płac i energii.
Tags: 591, Biznes i Ekonomia, Edukacja i Nauka, Uncategorized, Usługi autor skejven
1 Comment »