Jak przeszłość kształtuje relacje między inteligencją i chłopami
„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego jest dziełem wybitnym. Inspiracją do napisania tego dramatu było autentyczne wesele Młodopolskiego poety Lucjana Rydla – przyjaciela autora z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną. Wesele było głośnym wydarzeniem. Na przyjęciu konfrontują się inteligenci z chłopami. Wszyscy udają, że dobrze się razem bawią, mimo to na pierwszy rzut oka widać, że towarzystwo jest podzielone na dwa obozy, pałające do siebie wzajemną nienawiścią. Jej podstawą jest pamięć o niedawnych wydarzeniach z Galicji.
Akcja „Wesela” toczy się w chacie Gospodarza, w Bronowicach. Na przyjęciu spotkała się inteligencja – goście Pana Młodego i chłopstwo, goście Panny Młodej.
Związek obu grup jest pozorny, podszyty lękiem, że to, co było może wrócić. Gospodarz mówi, że chłopi są zapalni jak sucha słoma, jednak Pan Młody nadal deklaruje, że „Myśmy wszystko zapomnieli”. Zaraz potem jednak opowiada historię zabicia swojego dziadka przez chłopów.
Pana Młodego jest zachwycony życiem chłopów i ich obyczajami, jednak tak naprawdę nic nie wie o ich zwyczajach. Pamięć o niedawnych wydarzeniach, nastawia go negatywnie do nich. Jego stosunek do wsi, jest dyktowany sztuczną, ludomańską pozą.
Wyspiański w swoim symbolicznym dramacie o społeczeństwie polskim początku XX wieku, ocenił zarówno inteligencję jak i chłopstwo, które jest ważną siłą polityczną, mogącą odegrać dużą rolę w walce narodowowyzwoleńczej. Potrzebują jednak kogoś, kto nimi by dowodził. Inteligencja jednak nie jest w stanie dorosnąć do przywództwa. Są spętani lękiem przed powrotem krwawych wydarzeń i dekadenckim nastrojem.
Problem ukazany w danym fragmencie jest kontynuowany w pozostałej części utworu. Pamięć o niedawnych wydarzeniach, jest jednym z powodów niemożności współdziałania inteligencji i chłopstwa. Obie grupy mają kluczowe znaczenie dla przyszłości Polski. Jednak, aby pokonać wroga i wyzwolić kraj muszą się zjednoczyć. Nie potrafią tego jednak zrobić, nie dojrzały do pogodzenia się i współdziałania. Pamięć o rabacji galicyjskiej, dawnych waśniach, żal chłopów związany z wieloletnią pańszczyzną i poczucie ignorowania ich przez inteligencje działają zbyt silnie, na niekorzyść zjednoczenia.
Przytoczony fragment rozmowy Pana Młodego i Gospodarza ujawnia podłoże niezgody chłopstwa i inteligencji. Obecnych na weselu gości, tak naprawdę łączy jedynie sytuacja towarzyska, dzieli ich cała reszta: poglądy polityczne, obyczaje i przeszłość historyczna. Pamięć o krwawych wydarzeniach z 1846 roku jest tak silnie zakorzeniona w umysłach inteligencji, że paraliżuje ich strach przed powrotem rzezi. Nie potrafią dojrzeć do objęcia przywództwa nad chłopami, by wspólnymi siłami móc wzniecić powstanie przeciwko ich prawdziwemu wrogowi, jakim jest zaborca.